Фестивал на наука по повод "Светски ден на науката за мир и развој"

Science Festival on the Occasion of "World Science Day for Peace and Development"
November 10, 2025

Every year on November 10, we celebrate the World Science Day for Peace and Development, initiated by UNESCO. This day aims to emphasize the importance of science in our society and to encourage public discussion about new scientific achievements. By marking this day, we highlight how science plays a key role in our daily lives and how it can contribute to global peace and development.

Our motto for today’s event is “Science in Our Educational System.” We want science to be accessible and relatable to everyone, starting from an early age. Science is not only for students but should be part of everyone’s daily life. This is especially important because in our everyday activities, often without realizing it, we confirm and apply scientific principles and natural laws.

Investing in education and fostering an interest in science from a young age is essential. This not only helps us understand the basic laws of nature but also stimulates creativity that can lead to new solutions and innovations. Science, as the foundation of our understanding of the world, shapes our ability to build a more sustainable society.

The celebration of World Science Day for Peace and Development aims to inspire changes in the educational system, strengthen the scientific spirit among young people, and encourage them to become part of future scientific discoveries and innovations that will shape the future.

We extend our gratitude and warm greetings to all participants in today’s Science Festival, held at our school. The festival was organized by the National Agency for European Educational Programs and Mobility, in cooperation with “Dimitar Miladinov” Primary School and the Centar Municipality.

Students and their mentors from the following schools participated in the festival:

• “Hristijan Karposh” Primary School – Kumanovo
• “St. Kliment Ohridski” Primary School – Drachevo
• “Panche Arsovski” Gymnasium – Skopje
• “Petar Pop Arsov” Primary School – Karposh
• “Zhivko Brajkovski” Primary School – Butel
• “Dimitar Miladinov” Primary School – Centar

We extend our sincere thanks to all participants and organizers for their time and effort in making this day special.

-----------------------------------------------------

Script for the 2025 Science Festival

ON STAGE: Nina places a mirror at an angle and directs a flashlight toward it, while Viktor watches with interest.

Viktor:
What are you doing now? Are you creating some light effects for today’s festival?

Nina:
No, Viktor. I’m choosing which experiment to present today—all of them are interesting! This is an experiment with light. When light hits a mirror, it reflects. This is called reflection. See how the light from this lamp bounces off the mirror and goes toward the wall.

Viktor:
Oh, interesting! So if we add another mirror, the light will keep reflecting from one to the other?

Nina:
Exactly! The property of light reflection is very important. Because of it, we can see the objects around us. Many light effects are used in everyday life—from phones to cars, movie projections, and even in medicine.

Nina moves to a glass filled with water and a few small balls, while Viktor observes.

Viktor:
What are you doing with these balls in the water? Looks like some kind of game!

Nina:
They’re not just balls, Viktor. This is an example of how particles move in liquids. Water is a chemical compound made of water molecules, and each molecule moves. When you put something in water, like these balls, they start to move because the water molecules are in constant motion.

Viktor:
Oh, interesting! But does this happen when we drink water too?

Nina:
Yes, exactly! Even when we drink water, the molecules keep moving through our bodies, even inside our cells. This is an example of diffusion—a process in which particles of one substance move and mix with particles of another substance, usually due to a difference in concentration.

Nina holds two different glasses, one with cold and the other with hot water. Viktor watches attentively.

Viktor:
What are you doing with these glasses? Why is one hot and the other cold?

Nina:
This is a demonstration of heat transfer. When water is heated, the molecules move faster; when it is cold, the molecules are less active. Heat transfer occurs from the hot water to the cold water.

Viktor:
Oh, so if we put the two glasses together, the hot water will transfer heat to the cold water until they reach the same temperature?

Nina:
Exactly! This is the second law of thermodynamics—heat always transfers from a hotter object to a cooler one until thermal equilibrium is reached.

Viktor scratches his head and says: Maybe you should stop choosing experiments so we don’t delay—visitors shouldn’t have to wait.

Viktor:
Whatever you choose, you won’t go wrong! Let’s hurry to open the Science Festival. Look, the visitors have already arrived and are comfortably seated.

Nina & Viktor together:
Good day, dear visitors!

Viktor:
We wish you an enjoyable time at our school and at one of the most exciting science festivals, which has already become a tradition and a hallmark of our school.

Nina:
We invite the principal of our school, Mr. Božo Bubalo, to address the visitors and officially open the festival.

(Mr. Božo Bubalo speaks)

Viktor:
We also invite the representative from Centar Municipality, Ms. Jagoda Jankovska, to whom we are extremely grateful for renovating this space, which has always been a symbol of joy and friendship. Please welcome her:

(Ms. Jagoda Jankovska speaks)

Nina:
Special thanks for the initiative in organizing this event to the National Agency for European Educational Programs and Mobility. Please welcome Ms. Ana Mihajlov to address the audience.

(Ms. Ana Mihajlov speaks)

Nina & Viktor together:
Let the magic begin!

All visitors move around the stands and explore what the young scientists have prepared.

--------------------------------------------

Секоја година, на 10 ноември, го одбележуваме Светскиот ден на науката за мир и развој, инициран од УНЕСКО. Овој ден има за цел да ја нагласи важноста на науката во нашето општество и да поттикне јавна дебата за новите научни достигнувања. Преку одбележувањето на овој ден, се истакнува како науката игра клучна улога во нашето секојдневие и како може да придонесе за мир и развој на глобално ниво.

Нашето мото за денешниот настан е „Науката во нашиот образовен систем“. Сакаме науката да стане достапна и блиска за секого, почнувајќи од најраната возраст. Науката не е само за учениците и за студентите туку треба да биде дел од секојдневниот живот на сите нас. Ова е особено важно, бидејќи во секојдневните активности, често и без да бидеме свесни, ја потврдуваме и применуваме науката и природните закони.

Вложувањето во образованието и создавањето интерес за наука од најмала возраст е од основно значење. Ова не само што ни помага да ги разбереме основните закони на природата, туку и ја поттикнува креативноста која ќе води кон нови решенија и иновации. Науката, како темел на нашето разбирање на светот, ја формира и нашата способност да градиме поодржливо општество.

Одбележувањето на Светскиот ден на науката за мир и развој има за цел да поттикне промени во образовниот систем, да го зајакне научниот дух кај младите и да ги охрабри да станат дел од идните научни откритија и иновации кои ќе ја обликуваат иднината. 

Со благодарност и почит ги поздравуваме сите учесници во денешниот Фестивал на наука, кој се одржа во нашето училиште. Фестивалот е организиран од Националната агенција за европски образовни програми и        мобилност, во соработка со ООУ "Димитар Миладинов" и Општина Центар.

На фестивалот учествуваа ученици со своите ментори од следниве училишта:

• ООУ "Христијан Карпош" - Куманово,

  

• ООУ "Св. Климент Охридски" - Драчево,

• Гимназија "Панче Арсовски" - Скопје,

• ООУ "Петар Поп Арсов" - Карпош,
  
  

• ООУ "Живко Брајковски" - Бутел,

• ООУ "Димитар Миладинов" - Центар.
  
  

  
  
  Голема благодарност до сите учесници и организатори за вложеното време и напор, и за тоа што заедно го направивме овој ден посебен.

Сценарио за
Фестивал на наука 2025 

НА БИНА: Нина поставува огледало под агол и насочува светилка кон него, а Виктор ја гледа со интерес.

Виктор:

Што правиш сега? Дали правиш некакви светлински ефекти за денешната забава?

Нина:

Не, Виктор. Бирам кој експеримент да изведам денес, сите ми се допаѓаат. Ова е експеримент со светлината. Кога светлината удри во огледало, таа се одбива. Тоа се вика рефлексија. Види како светлината од оваа ламба се одбива од огледалото и оди кон ѕидот.

Виктор:

О, интересно! Тоа значи дека ако вметнеме уште едно огледало, светлината ќе продолжи да се одбива од едно на друго?

Нина:

Точно! Својството на одбивање на светлината е многу важно. Поради тоа својство ги гледаме предметите околу нас. Многу светлински ефекти ги користиме во секојдневието - од телефони до автомобили, проекции на филмови и во медицината.

Нина оди до стаклена чаша полна со вода и неколку  мали топчиња, а Виктор ги набљудува.

Виктор:

Што правиш со овие топчиња во водата? Изгледа како да играш некоја игра!

Нина:

Не се само топчиња, Виктор. Ова е пример за тоа како се движат честичките во течности. Вода е хемиско соединение составено од молекули на вода, а секој молекул се движи. Кога ќе ставиш нешто во вода, како овие топчиња, тие ќе почнат да се движат бидејќи молекулите на водата се во постојано движење.

Виктор:

О, интересна игра! Но, дали ова се случува и кога пиеме вода?

Нина:

Да, точно! И кога пиеме вода, молекулите продолжуваат да се движат низ нашиот организам, па дури и во нашите клетки. Ова е пример за дифузија - процес преку кој честичките на една супстанца се движат и мешаат со честичките на друга супстанца, обично поради разликата во концентрацијата.

Нина држи две различни чаши, едната со ладна, а другата со топла вода. Виктор ја гледа со внимателност.

Виктор:

Што правиш со овие чаши? Зошто едната е топла, а другата ладна?

Нина:

Ова е демонстрација на пренос на топлина. Кога водата е загреана, молекулите се движат побрзо, а кога е студена, молекулите се помалку активни. Преносот на топлина се случува од загреаната вода кон студената.

Виктор:

О, тоа значи дека ако ги ставиме двете чаши заедно, водата од топлата чаша ќе премине во ладната, додека не им се изедначи температурата?

Нина:

Точно! Тоа е втор принцип на термодинамиката - топлината секогаш ќе се пренесува од телото со повисока температура кон телото со пониска температура, сè додека не се постигне термална рамнотежа.

Виктор се чешка по главата и вели – што мислиш да престанеш да бираш експерименти – да не задоцниме не е убаво посетителите да не чекаат.

Виктор:

Што и да избереш , нема да згрешиш! Ајде да побрзаме да го отвориме Фестивалот на науката. Гледаш, посетителите веќе пристигнале и удобно се сместиле.

НИНА и ВИКТОР ЗАЕДНО:

Добар ден, драги посетители!

Виктор:

Ви посакуваме пријатен престој во нашето училиште и на еден од најинтересните фестивали на наука, кој веќе е традиција и белег на нашето училиште.

Нина:

Го покануваме директорот на нашето училиште, г-дин Божо Бубало, да им се обрати на посетителите и да го отвори фестивалот.

(Зборува директорот г-дин Божо Бубало)

Виктор:

Го покануваме и претставникот од Општина Центар, г-ѓа Јагода Јанкoвска, на која сме и неизмерно благодарна за реновирањето на овој простор, кој секогаш бил симбол на радост и дружби. Повелете:
(зборува -ѓа Јагода Јанковска)

Нина:

Особена благодарност за иницијативата на оваа средба на  Националната агенција за европски образовни програми и мобилност, повелете  г-ѓа  Ана Михајлов  да им се обратите на присутните:

(Зборува дитекторката, г-ѓа Ана Михајлов)

НИНА и ВИКТОР ЗАЕДНО:

Магијата може да започне!

Сите посетители одат по штандови и разгледуваат што им подготвиле младите научници.